Logo Hagen klein BannerLütte GeschichtHagen bearbeitet

 

HAGEN_Wappen

 Hagen - Lokalkolorit und Historisches

  Auszüge aus aktuellen und historischen Texten 

Klaus Lemmermann, uns Ehrenbürgermeister, vertellt 1980 disse Geschicht:

De Hogener und jümmer Ebe

Wenn ik morgens so ut min Husdör pett, kik ik meistens toirst no boben, non Heben. Ik mut wetn wi dat Wedder is und wi dat an Dag woll warn kann. Wenn ik dorbi denn blosson betn no Sid kik, denn see ik, kene 100 Meter von mi weg, dar boben ob dat Dack von Dittmer jümmer Hus, dat Ebe-Nes. Und solang und so wit wi ik trügdinken kann, und dat sünd doch schon anne 80 Johr, solang wet ik, is ob dit Hus en Ebe-Nes wen. Und wenn ik jetzt de Muskist obmogn da, denn kann ik jo dorrut noch vel von dat vertelln, wat oie Lüh, de för mer as hundert Johr levt hebt, mi segt hebt. In dat Johr 1873 is dat Hus mit dat Ebe- Nes bot warn. Und ik müg glöbn, dat ok schon seit de Tid dorn Ebe- Nes ob is. Ik glöv dat deshalb, weil ob deselbe Steh, wo dit Hus steit, dorför ok schon en grades Burnhus stohn het, dat ok bi den groden Brand in Hogen, in dat Johr 1872, de sovel Hüs und Schüns vernicht het, ok mit afbrennt is. Wie ole Lüh mi segt hebt, schall ob dit Hus ok schon en Ebe-Nes wen sien. Doch in dat Johr, as dat Hus mit dat Ebe-Nes afbrend is, schall ken Ebe kommen wen und het dor in dat Nes wohnt. As mi de Oln dat vertellt hebt, hev ik dacht, ji spinnt woll son betn, denn wi kann de Ebe dat vöher wetn, dat dat Hus mit sin Nes afbren deit. Dat Füer schall jo en Timmermann, de keene Arbeit har, anstegn heben. Bi den Brand schöll de Hogener damals so bös wen hem, dat se den Brandstifter int Füer schmiten wulln. Wi se segt, schöt bi den Brand de Specksiedn, de jo in jedes Burnhus ünnern Wimen hingn den, brennend bit no Helmst flogn wen.

Kannst nich al glöben, wat se segt hebt, denn in damaliger Tid glöbn de Minschen noch vel an unnatürlichen Krom, an Geister und an Hexen. In Hogen harn se damals ok ene richtige Hex, dar harn se al Schiss för, meist de Oln. De Jungs harn schon mehr jümmern Spos an de Hex. Wenn se sehn, de Hex de kummt, denn tögn se gau Strohhalms öwern Weg, dar kun de Hex nich röber petten und müss wedder üm. Wenn de Hex bi de Lüh int Hus köm, denn legn se schnell ene obne Schir ünnert Stohlküssen, dar letn se denn de Hex ob sitn, se kunn denn nich wedder hochkomm und kunn nich inne Stell kikn, üm dat Veeh to behexen. Se lötn se dar solang sittn, bi se notwindig no Hus müss, irst denn nöm se ünner irgend enen Vörwand de Schir ünnert Küssen wedder rut.

Ok stünn dar jümmern Licht obn Lichenbarg, und wenn se dor hinkömen, üm to sen, wat dar los wör, denn wör dor nix. Wat min Nober wör, den hür dat Grundstück to, wo dat Licht ob stünn. He kunn dat von sin Hus ut jümmer sehn und har an sin Birnbom Pfeil annogelt, de genau dorhin wis, wo dat Licht stün. Loder hät he sik ob dat Grundstück en Hus bod und wenn dann in dat neie Hus in de Kök de Lamp brennen de, wis de Pfeil genau ob disse Lamp. Und wegen dit Spöklicht, heit dat dor »tom Lichenbarg«. An disse Geisterstrot ligt ok min Hus. Grode Geister sünd öber noch nicht bi mi wen, blas vel Litje. Is jo egentlich scho, dat man nich ok hexen kann, har jo mol Lust de, de dat mol nödig hebt, so bedn zappeln to lotn. Oder ist dat nix, denn wöt wi dat man lotn. Öber wenn mi ole vernünftige Lüh vertellt hebt, dat jümmer Kind ganz krank wen is, und se nich wetn hebt, wat dor mit los wör, hät blos jümmer weend, de Doktor het ok nich hülpn kunnt, dor hebt se in jümmer Not den Geisterbeschwörer ropn. As de sine Entgeisterarbeit mokt het, hebt se dütlich hürt, wi de böse Geist son komischen Lud mokn de und dör dat Luftlok, dat jo in jede Döns wür, verschwunden is. Is nich to glöben, dat Kind wör mitn mol gesund. Mud öber jo wahr wen, sonst harn se dat jo nicht vertelln kund.

In ole Schriften hedt dat, Hogen is en Dörp in Grönen, man har öber ok schrieben kunt, Hogen en Dörp inne Heid. Denn üm uns Dörp wüss domols noch veel Heid, ganz besonders ok twüschen Hogen und Dollem wüss Heid, anners nix as Heid. In disse wide Heid schöt de Artillerie und de Infanterie denn scharf. Wi Jungs söchen Sündogs de Kugel von de Infanterie, de schmülten wi denn ut und stekn so ob dat Reht von Flitzbögel. De Sprengstücken van de Kanonenkugel und ok noch Blindgänger stekt noch in dat Moor dor öbern Dollener Weg. Dor stötten de Törfgrober oftmols mit jümmern Spon op und schimpen jedesmol, wenn he dordör stuv worn wör. Öwer en litten grönen Plak gev dat doch.

Obn Stenbek, wo Albers sin Fischdik jetzt is, dor wör fröher sone lidde Woderwisch. Disse hebt de Franzosen, de se in den Krieg 1870/71 gefangen nommen hebt, dor anlegn müsst. De oln Lüh segt, dat se dorbi sovel Bodderbrot ob etn hebt, dat man de ganze Wisch dor dick mit todecken kunn.

De Minschen, de in de domoligen Tid levt hebt, sünd woll in ene ganz annern Welt ringeburn, as de, in de wi hüte lewt. Dat wörn noch so richtige Noturminschen, kenn kene Maschinen, ken Auto, kenen Fleger, ken Elektrizität, ken Telefon, ken Isenbohn, ken Fernsehen und noch nich mol en Fohrrad. Se plögn und fürn noch mit Perd und Ossen und ackern noch mit en hölten Plag und hölten Ech. Se sein und mein noch mit de Hand und döschen noch mit denn Flögel. Dat Woder holn se utn Sod. Obends setn se bi de Petroliumslamp und Kacheloben inne Döns. De Fronslüh detn denn meistens Spinnen oder Knütn und de Mannlüh schmökn de Pip und speln beten Kordn, se schüttn sik dorbi öber ok giern mol en achter de Binn. Öber se würn ene so schöne fröhliche Gemenschaft, so schön, wi wi se hüt leider nich mer kennt. Obends, wenn se mol utgüngn, ok mol ton Danz, denn hoken se sik in, denn üm jüm wür düstere Nacht. An de Stroten brenn noch keen Lich, und de Störmlamp müchn se nich mitnehmn. Obn Danz gev dat domols noch kene Kapelln, de sik schämen detn, dütschen Nom to führn und dütsche Musik zu mokn. Dor würn de Minschen ok vergnögt bi Schotz und Walzer und Rheinländer und bi de schöne BIosmusik. De Kapelle Hinck, de Vadder mit sine Jungs, de wi hier harn, vöstün jümmer Handwerk und wörn frogt in widen Umkreis.

Ok gev dat domols noch kene Lüh, de mehr wen wuln, as de andern. Is jo egentlich scho, dat en den andern nicht mehr brugt, se hebt jo jümmer Maschinen und jümmer Auto. Villich kann man sin Leben ok dormit enen Inhalt geben.

Jedes Johr ist dat för uns Hogener ümmer ene besondere Freid, wenn uns hoge Gast, de Ebe, kommen is. He het hier bi uns woll blos sinen tweten Wohnsitz, mag öber ok sin erster ween. Hier bi uns führt he jo son richtiges Familienleben, denn in de beiden letzten Johrn sünd jedesmol veer lütte Ebes dorto kommn. Ik hev in min Leben veel liern müss, öber ji mög mi dat glöben oder nich, ok noch wat von Ebe. Und wenn wi Minschen ok noch so schlau ween wöt und ok woln beten sünd, dat Leben, dat Gott de grode Schöpfer in de Notur legt hät und dat jedes Geschöpf de Umwelt gift und dat Künnen, sin Leben to leben, is en grodet Wunder. Ik meen, dit Wunder ward uns Minschen woll ümmer en grodes Geheemnis bliben. Oder kann ener segn, wer den Ebe den Wink gift, los to flegen, dusende Kilometer weg, hier no uns, no Europa, den rugen Norden, wo doch in Ofriko, in den warmen Orient, sin Disch to leben so rik deckt is. Wer segt to de Ebemänner, dat se irder los möd, um dat Nes, dat doch in Winter dör Schnee, Regen und Is lehn het, wedder wohnbor to mokn? Wer segt den Ebe wat för Wedder he ob sin langen Flug hät? Denn is dat Wedder gaut för em, denn flügt he öber dat Mittelmeer. Is dat nicht gaut, denn delt se sik in twe Parteien, dorvon flegt denn de, de no Osteuropa wöt, öber den Balkan, und de no Westeuropa, öber Spanien und Frankrik. Und jeder kennt sin Ziel und find dat ok, ohne Landkort und Kumpass. Wenn he denn bi uns ankommn deit, schmitt he sin Kopp in Nacken un klappert mi sin Schnabel, so freit he sik.

En langes Utruhn von de Reis gift dat bi em nich, glieks geit dat an de Arbeit. Dor ward Stöcker und sures Gras ranschlept, allns wat son Ebemeister brukt, üm dat Nes wedder wohnbor to moken. Manchmol mut man staunen öber sine Schlauheit. Dor har he doch in minen Wischhof, enen düchtigen Schnobel vull sures Gras nommn. Öber weil dat schon öwern Winner dar legn har, wör dat temlich tosomen sackt un deshalb schwor warn. He mok denn ok grade Sprüng dormit und versöch dat jümmer wedder dormit hochtokommn. Öber he schaff dat nich. Ik häf dacht, du dummer Kerl, lot doch den Schobel vull dor wedder lign. Dat mok he öber nich. He moschier dormit no de Strot, de jo recht betn höger is as de Wisch. As he dor half röber wür, to dreit he sik üm, mokn por grode Sprüng und har dat schaft.

Son dre Wekn hät he dor woll alleen an dat Nes rümschostert. Öber denn wör se ok dor, de Ebesfro, und de beidn frein sik un klappern mit jümmern Schnabel, dat dot se jümmer, wenn se sik freit, öber ok wenn se bös sünd und ene Gefohr afwehrn wöt. Is dat nich en grodes Wunner, wenn de Ebesfro ärn Mann hier in Hogen fun het. Wovon wüss se denn, dat er Mann hier in Hogen wür? Wovon wüss se denn, dat dat en Europa geben de, se har doch kene Kort und kun nich lesen und ok nich schrieben? Ik müch mol wetn, wenn hier de Mannslüh afhaun detn, irgendwohin, dusende Kilometer weg, villich ok dar in Busch in Ofriko, und de Fronslüh schuln denn nokomm. Se wüssen öber gornich, dat dat en Ofriko gew. Ik glöw he kun sik dor man gliek ene Schwadde sökn, denn sin Fro, de wür em dar woll nie findn. Dor sünd de Ebes doch betn schlauer, ik will nich segn, as uns Fronslüh, wi Mannslüh wöt dat umgekirt ok nich beder künn. Hier mit uns Ebepoor geit dat nu flott wider, mud dat jo ok, denn de Sommer is kort, de Ebesfro wet dat ok un legt ehr Eier in dat Nes, meist so twe bit veer. Dor gelt se sik denn mit ern warmen Körper rop un brüt se ut. Ob de Ebemann er bi dat sitten mol aflöst, wet ik nich, se seht jo beede egol ut. So bitn veer Wekn möt se dar woll ob sittn, öber denn sünd se dor de lüdn Ebes. Seht ganz drollig ut, hebt noch ken Feddern, blos son weken Flaum, genau so an wi de Gös- un Ontenkükn. Öber hungrig sünd se und de beidn Oln hebt vel to don üm de satt to kriegen. Denn de Puggenpöl gift dat nich mehr und de Beek ist vergift, dar levt ok kein Tier mer in. Und je gröter de Jungn ward, ümso hungriger ward se ok. Manchmol, glöw ik, sünd de Oln ganz kaputt van all dat ranschlepn, denn sed se sik gern mol bi mi obn Hus und kik en denn so trohardig an, as wenn se segn wöt, lot uns hier man Ogenblik sitten, wie brukt mol bedn Ruh. Is jo ok ken Wunder, denn se hebt jo nich blos jümmer Kinder to versorgen, sondern se möt jo ok noch de Minschen de Kinder bringn. Dat segt doch de Fronslüh und de mot dat je wetn. Ik meen, wi Mannslüh hebt dar noch nie so richtog an glövt, denn dor kommt jo ok Kinner, wenn de Ebes nicht mehr hier sünd. Öber de Mama sägt trotzdem to den Lüdn Heini: »Heini, bald war de Eber die ene lütje Süster bring«. So, seg Heini: »Mut dat de Ebe tun, künnt ji de denn nich sübst mokn.«

De jungen Ebes ward ümmer gröder und de Dag, wenn se uns verlotn dot, kummt jo ok ümmer nöger. Se hebt jo ok schon jümmer richtige Fedderkleid. Öber to de wide Reis brukt se vel Kraft und beiden Oln sünd denn ok dorbi mit jüm so richtig to öben und scheun süd dat ut, wenn de beidn Oln mit de Jung int Nes hochspringt und mit de Flünk schlot. Öber beför se flegen künnt, kummt noch irst de Mann, de de Jungen Ebes en Ring ümt Ben mokt. Dat is denn sotosägn jümmer Personalutwis. Man will dordör jümmern Lebensweg mit verfolgen künn. So ing dat jetzt in jümmer Nes worn is, dor is Sauberkeit. Wenn ener sin Geschäft moken will, denn hult he denn Achtersten öber den Nesrand. Ünner dat Nes, dar ob dat Dak, sütt dat denn jo nich ganz sauber ut, öber de Regen und de Wind mokt denn jo alles wedder weg. So nu is dat sowit, de scheunste Dag und dat grötste Erlebnis in dat Leben von disse jungn Ebes ist komm. De irste Flug. Angst schint se nich to kennen, denn en notn annern spring se ut dat Nes und flegt, so elegant, as wenn se dat schon jümmer kunt hebt. Ok de Landung in dat Nes kann nicht bedder wen. Deshalb ist de Freid jo ok so grod und all klappert mitn Schnobel, ist en richtig Familienfest. Und nu is de Dag kommn, de Ebes sünd weg. Doch enen harn se nicht mitnommn, de wür noch nicht so kräftig, dat he de grode Reis mitmokn kunn. Ik har mi schon Gedanken mokt, wi man den Ebe woll dörn Winter bring kun. Enen Obend, dat wür woll dre Wekn Ioter, stünn min Nober und ik bi min Hus und ob enmol flögn veele grode Vogels üm uns rüm. AI Ebes, vele Ebes. De wulln komm, üm denn, de noch hir wür, avtoholn. Dor würn de Öllern und sin Süstern und Bröder doch nicht wegflogn und harn em hier sittn lotn. Ne, de sünd losflogn und harn all de andern Ebes Besched gebn, dat se de Abreis noch verschubn möt, denn jümmer Kind kun noch nich mit, dat müss sik noch per Weken erholn. As wi dat sehn hebt, ik glöv, dor hebt min Nober und ik woll beid datselbe dacht, dat Gott uns Minschen genau deselbe Lev toenander schenkt het, wi disse Ebes, wi hebt blos in Aldag vel dorvon verlorn und wi hebt se doch vondag so grod nödig.


 Zum Seitenanfang